Saturday, December 16, 2017

N. Baratashvili. "Merani" (Pegasus) and other poems

Nikoloz Baratashvili

(1817-1845)

Short Biography

Nikoloz Baratashvili-by-Lado Gudiashsvili

BARATASHVILI, NIKOLOZ (NICHOLAS) (1817–1845). One of the greatest Georgian Romantic poets, often described as the “Georgian Byron.” He was born to a prominent noble family, and, on his mother's side he descended from the illustrious King Erekle II. His mother inspired him with a love of literature, and the young Baratashvili was influenced by the circle of famous Georgian writers and statesmen who frequented their house in Tbilisi. At 22, he wrote his longest poem, Bedi kartlisa, in which he lamented the tragic fate of his native land. The failure of the 1832 Conspiracy, which sought to restore the Bagration dynasty, intensified his patriotic feelings. In 1835, he finished the school for children of the nobility in Tbilisi and entered government service as an official in the court. In 1845, he was transferred to Ganja as deputy governor of that province where he became seriously ill and died. His poetry was mostly unpublished and unnoticed at the time of his death, but as poems were published posthumously, he came to be idolized. His remains were brought back to Georgia in 1893 and his funeral turned into a great national event. Nikoloz Baratashvili is buried in Tbilisi in the Pantheon of Georgian writers and Statesmen on Mtatsminda on the slope of the mount he loved so dearly.
Despite leaving only some 40 poems and lyrics, Baratashvili is considered the preeminent poet of Georgian romanticism. His ingenuous squib portrayed a complex inner world of the human soul. The feeling of loneliness runs thorough his early poems (Twilight over the Mtatsminda, 1836, and Reflections on the Kura's Banks, 1837) and reached its climax in the poem Lonely Soul (1839). In his poems, Baratashvili sang of high moral ideals, and sought his own path to improve society. The poet's struggle against the powers of pessimism and darkness found expression in one of his best poems, Merani, which has infuenced later Georgian poets. With its mystical vision of the future, it also served as a symbol of progress and eternal movement forward.

Translated by Venera Urushadze

It runs; it flies; it bears me on; it heeds no trail nor spoor;
A raven black behind me croaks with ominous eyes of doom;
Speed thee on and onward fly with a gallop that knoweth no bound,
Fling to the winds my stormy thoughts in raging darkness found.

Go onward! onward! cleaving through roaring wind and rain
Over many a mount and many a plain, short'ning my days of pain;
Seek not shelter, my flying steed, from scorching skies or storm;
Pity not thy rider sad, by self-immolation worn.

I bid farewell to parents, kin, to friends and sweetheart dear
Whose gentle voice did soothe my hopes to a hot and bitter tear.
Where the night falls, there let it dawn, there let my country be;
Only the heavenly stars above my open heart will see.

The sighs that burn, that rend the heart to stormy waves I hurl;
To thy inspired, wild maddened flight, love's waning passions whirl.
Speed thee on, and onward fly, with a gallop that knoweth no bound,
Fling to the winds my stormy thoughts, in raging darkness found.

In foreign lands thou lay me low, not where my fathers sleep;
Nor shed thou tears nor grieve, my love, nor over my body weep;
Ravens grim will dig my grave and whirlwinds wind a shroud
There, on desert plains where winds will howl in wailings loud.

No lover's tears but dew divine will moist my bed of gloom;
No dirge but vultures' shrieks will sound above my lowly tomb;
Bear me far beyond the bounds of fate, my Merani,
Fate whose slave I never was, and henceforth - never shall be!

By fate repulsed, oh bury me in a dark and lonely grave:
My bloody foe, I fear thee not - thy flashing sword I brave.
Speed thee on and onward fly with a gallop that knoweth no bound,
Fling to the winds my stormy thoughts in raging darkness found.

The yearnings of my restless soul will no in vain have glowed,
For, dashing on, my steel has paved a new untrodden road.
He who follows in our wake, a smoother path will find;
Daring all, his fateful steed shall leave dark fate behind

It runs; it flies; it bears me on; it heeds no trail nor spoor;
A raven black behind me croaks with ominous eyes of doom;
Speed thee on, and onward fly, with a gallop that knoweth no bound,
Fling to the winds my stormy thoughts, in raging darkness found.

მერანი

მირბის, მიმაფრენს უგზო-უკვლოდ ჩემი მერანი,
უკან მომჩხავის თვალბედითი შავი ყორანი!
გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,
და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

გაკვეთე ქარი, გააპე წყალი, გარდაიარე კლდენი და ღრენი,
გასწი, გაკურცხლე და შემიმოკლე მოუთმენელსა სავალნი დღენი!
ნუ შეეფარვი, ჩემო მფრინავო, ნუცა სიცხესა, ნუცა ავდარსა,
ნუ შემიბრალებ დაქანცულობით თავგანწირულსა შენსა მხედარსა!

რაა, მოვშორდე ჩემსა მამულსა, მოვაკლდე სწორთა და მეგობარსა,
ნუღა ვიხილავ ჩემთა მშობელთა და ჩემსა სატრფოს, ტკბილმოუბარსა;
საც დამიღამდეს, იქ გამითენდეს, იქ იყოს ჩემი მიწა სამშობლო,
მხოლოდ ვარსკვლავთა, თანამავალთა, ვამცნო გულისა მე საიდუმლო!

კვნესა გულისა, ტრფობის ნაშთი, მივცე ზღვის ღელვას,
და შენს მშვენიერს, აღტაცებულს, გიჟურსა ლტოლვას!
გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,
და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

ნუ დავიმარხო ჩემსა მამულში, ჩემთა წინაპართ საფლავებს შორის,
ნუ დამიტიროს სატრფომ გულისა, ნუღა დამეცეს ცრემლი მწუხარის;
შავი ყორანი გამითხრის საფლავს მდელოთა შორის ტიალის მინდვრის,
და ქარისშხალი ძვალთა შთენილთა ზარით, ღრიალით, მიწას მამაყრის!

სატრფოს ცრემლის წილ მკვდარსა ოხერსა დამეცემიან ციურნი ცვარნი,
ჩემთა ნათესავთ გლოვისა ნაცვლად მივალალებენ სვავნი მყივარნი!
გასწი, გაფრინდი, ჩემო მერანო, გარდამატარე ბედის სამძღვარი,
თუ აქამომდე არ ემონა მას, არც აწ ემონოს შენი მხედარი!

დაე მოვკვდე მე უპატრონოდ მისგან, ოხერი!
ვერ შემაშინოს მისმა ბასრმა მოსისხლე მტერი!
გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,
და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

ცუდად ხომ მაინც არ ჩაივლის ეს განწირულის სულის კვეთება,
და გზა უვალი, შენგან თელილი, მერანო ჩემო, მაინც დარჩება;
და ჩემს შემდგომად მოძმესა ჩემსა სიძნელე გზისა გაუადვილდეს,
და შეუპოვრად მას ჰუნე თვისი შავის ბედის წინ გამოუქროლდეს!

მირბის, მიმაფრენს უგზო-უკვლოდ ჩემი მერანი,
უკან მომჩხავის თვალბედითი შავი ყორანი!
გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,
და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

 

Translated by Venera Urushadze

In sadness wrapped, I strolled along where the waters hum and fret;
 I longed to rest in solitude and all my cares forget.
 And there beside the flowing stream, in utter weariness,
 I sank upon the soft green grass and wept in bitterness.

 Borne on the sigh that silence heaves the Mtkvari's murmur rose,
 And in its lucid beds the azure skies found sweet repose;
 And here beyond the strife of life, beyond all sordid noise,
 The mountains brooded over the land in calm unvarying poise.

 I listened to the river's hum, I saw the heavens bend
 And kiss the mounts that with my soul and sorrow seemed to blend.
 What means your purl, O Mtkvari old, forebodes it joy or woe?
 You are witness true of bygone days, yet hum in speechless flow.
 But why this life of maddening strife, if all its visions fair
 Are bubbles light, illusions bright, that burst and fade forever?
 Our life is but a passing dream in a fleeting hectic world.
 A never-filling boundless chaos, wherein our hopes are hurled.
 The mortal heart, though sate and full is a slave of surging fires,
 That blast the soul and steep the heart in avariced desires.
 Even sovereigns great whose wealth and power is the wonder of the day
 Feel greed and envy stir their breasts for realms that others sway.
 They crave and strive for more and more, and their impassioned lust
 Is for that earth wherein they're doomed to mingle with its dust.
 Or does the king who for his noble deeds knows only praise
 Know peace amid the storms or cares that darken all his days?
 The welfare of his native land and heirs brings him delight;
 His aim in life's to keep the honor of his country bright.
 If death holds glory in its power and the world to void is whirled,
 Then on whose lips will lie the sin and glory of the world?

 If mortals of this world we are and bear the form of man,
 Our duty is to serve our land and walk the ways of man.
 Unworthy is the one who's but a mass of worthless clay,
 Who dares to shun all mortal cares, yet in this world does stay!

ფიქრნი მტკვრის პირას

წარვედ წყალის პირს სევდიანი ფიქრთ გასართველად,
აქ ვეძიებდი ნაცნობს ადგილს განსასვენებლად;
აქ ლბილს მდელოზედ სანუგეშოდ ვინამე ცრემლით,
აქაც ყოველი არემარე იყო მოწყენით;
ნელად მოღელავს მოდუდუნე მტკვარი ანკარა
და მის ზვირთებში კრთის ლაჟვარდი ცისა კამარა.

იდაყვ-დაყრდნობილ ყურს უგდებ მე მისსა ჩხრიალსა
და თვალნი რბიან შორად, შორად, ცის დასავალსა!
ვინ იცის, მტკვარო, რას ბუტბუტებ, ვისთვის რას იტყვი?
მრავალ დროების მოწამე ხარ, მაგრამ ხარ უტყვი!..

არ ვიცი, ამ დროს ჩემს წინაშე ჩვენი ცხოვრება
რად იყო ფუჭი და მხოლოდა ამაოება?..
მაინც რა არის ჩვენი ყოფა — წუთისოფელი,
თუ არა ოდენ საწყაული აღუვსებელი?
ვინ არის იგი, ვის თვის გული ერთხელ აღევსოს,
და რაც მიეღოს ერთხელ ნატვრით, ისი ეკმაროს?

თვითონ მეფენიც უძლეველნი, რომელთ უმაღლეს
არც ვინღა არის, და წინაშე არც ვინ აღუდგეს,
რომელთ ხელთ ეპყრასთ უმაღლესი სოფლის დიდება,
შფოთვენ და დრტვინვენ და იტყვიან: «როდის იქნება,
ის სამეფოცა ჩვენი იყოს?» და აღიძვრიან
იმავ მიწისთვის, რაც დღეს თუ ხვალ თვითვე არიან!..

თუნდ კეთილ მეფე როდის არის მოსვენებული?
მისი სიცოცხლე: ზრუნვა, შრომა და ცდა ქებული;
მისი ფიქრია, თუ ვით უკეთ მან უპატრონოს
თავისს მამულსა, თვისთა შვილთა, რომ შემდგომსა დროს
არ მისცეს წყევით თვის სახელი შთამომავლობას!..
მაგრამ თუ ერთხელ უნდა სოფელს ბოლო მოეღოს,
მაშინ ვიღამ სთქვას მათი საქმე, ვინ სადღა იყოს?..

მაგრამ რადგანაც კაცნი გვქვიან — შვილნი სოფლისა,
უნდა კიდეცა მივდიოთ მას, გვესმას მშობლისა.
არც კაცი ვარგა, რომ ცოცხალი მკვდარსა ემსგავსოს,
იყოს სოფელში და სოფლისთვის არა იზრუნვოს!

Translated by Venera Urushadze

Let none bewail the bitterness of orphancy,
 Nor weep if destitute of friend or kin is he,
 But pity him whose soul's bereaved by ruthless fate;
 Once lost-'tis hard to find again a worthy mate.

 Deprived of kin and friend the heart seems lone and dead
 Yet soon it finds another one to love instead;
 But if the soul does lose its mate, then it must bear
 The curse of yielding all its hopes to black despair.

 His faith is lost, he trusts no more this world of woe;
 Distraught and wild, he shuns mankind, and does not know
 To whom to trust the secrets of his troubled breast,
 Afraid to feel again the faith it once possessed.

 'Tis hard to bear the anguish of a soul forlorn,
 To shun all worldly joys and smiles or pleasures scorn;
 The lonely soul forever mourns its friend and mate,
 And heavy sighs bring calm to him thus doomed by fate.


სული ობოლი

ნუ ვინ იტყვის ობლობისა ვაებას,

ნუ ვინ სჩივის თავის უთვისტომობას!

საბრალოა მხოლოდ სულით ობოლი,

ძნელღა პოვოს, რა დაკარგოს მან ტოლი!

მეგობართა, ნათესავთ მოკლებული,

ისევ ჩქარად ჰპოვებს სანაცვლოს გული;

მაგრამ ერთხელ დაობლებული სული

მარად ითმენს უნუგეშობას კრული!

არღარა აქვს მას ნდობა ამა სოფლის;

ეშინიან, იკრძალვის, არღა იცის,

ვის აუწყოს დაფარული მან გრძნობა,

ეფიქრება ხელმეორედ მას ნდობა!

ძნელი არის მარტოობა სულისა:

მას ელტვიან სიამენი სოფლისა,

მარად ახსოვს მას დაკარგვა სწორისა,

ოხვრა არის შვება უბედურისა!



Translated by Venera Urushadze

O Mtatsminda ! Thou Holy Mount ! the sight does haunt
 The soul to thought - a place that wilderness has wrought
 The dew divine like drops of pearl does grace the site
 And, trembling, mingles in delight with soft twilight.

 Both solitude and silence rule the place in proud and haughty state!
 And from that mount my eyes behold a scene that rapture does create!
 Below, the plain with ambrosial flowers is like a heavenly altar spread;
 The fragrance like the incense sweet its blessings on the Mount does shed.

 I still recall that lovely eve when full of grief
 Your paths I trod, O dusky Mount, to seek relief;
 My lonely soul in longing clung to twilight fair,
 Which sorrow veiled with heaving sighs and beauty rare!

 Ah! Nature wove a gentle dream of loveliness and sadness there.
 O sky! O sky! You has engraved your image on my heart forever!
 And when I gaze upon your blue my thoughts enraptured towards your fly
 Alas, they cannot reach your heights, and in the air dissolve and die

 Your radiance conceals this fleeting world of woes!
 Beyond your realm my soul takes wing to seek repose
 From dreary haunts where every cherished hope expires...
 But woe! the gods shun man and all his heart's desires.

 In pensive thought entranced I viewed the waning of the heaven's glow;
 Soft twilight wrapt me in her arms and filled with dusk the glens below,
 Where rivulets hummed in low response to gentle winds that haunting sighed;
 My soul to nature seemed to cleave, and in her bosom's depth to bide.

 O glowing Mount! whose smiles and tears enthrall the breast;
 A sight that cheers the heavy heart by cares oppressed.
 My grieving soul with gladness now does seem to blend,
 And yet, O Mount, your silent mourn'st, my gentle friend.

 Deep silence quivered in delight as twilight dimmed the heaven's dome;
 And eve's sweet star of love and dreams pursued the moon throughout the gloam.
 O have you seen a virgin soul, aweary with excess of prayer?
 And so the pale and languid moon came floating through the misty air.

 Remembrance brings to mind again that eve in May
 When twilight veiled the Holy Mount in purple gray,
 When over-burdened and distressed, the soul in pain,
 Found vent in thoughts that ever in my heart remain.

 O lovely eve! your solitude does soothe the soul by sorrow prest!
 To you I baste when anguish floods the frenzied brain and burning breast!
 The sorrowed heart - the saddened heart - will find its balm and hope in thee,
 For morn will break and sunshine's beam will make the shades of darkness flee.


შემოღამება მთაწმინდაზედ

ჰოი, მთაწმიდავ, მთაო წმიდავ, ადგილნი შენნი
დამაფიქრველნი, ვერანანი და უდაბურნი,
ვითარ შვენიან, როს მონამენ ცვარნი ციურნი,
ოდეს საღამოს დაშთენ ამოს ციაგნი ნელნი!

ვითარი მაშინ იდუმილობა დაისადგურებს შენს არემარეს!
რა სანახავი წარუტყვევს თვალთა მაშინ შენს ტურფას სერზედ მდგომარეს!
ძირს გაშლილს ლამაზს ველსა ყვავილნი მოჰფენენ, ვითა ტაბლას წმიდასა,
და ვით გუნდრუკსა სამადლობელსა, შენდა აღკმევენ სუნნელებასა!

მახსოვს იგი დრო, საამო დრო, როს ნაღვლიანი,
კლდევ ბუნდოვანო, შენს ბილიკად მიმოვიდოდი,
და წყნარს საღამოს, ვით მეგობარს, შემოვეტრფოდი,
რომ ჩემებრ იგიც იყო მწუხარ და სევდიანი!

ოჰ, ვით ყოველი ბუნებაც მაშინ იყო ლამაზი, მინაზებული!
ჰე, ცაო, ცაო, ხატება შენი ჯერ კიდევ გულზედ მაქვს დაჩნეული!
აწცა რა თვალნი ლაჟვარდს გიხილვენ, მყის ფიქრნი შენდა მოისწრაფიან,
მაგრამ შენამდინ ვერ მოაღწევენ და ჰაერშივე განიბნევიან!

მე, შენსა მჭვრეტელს, მავიწყდების საწუთროება,
გულის-თქმა ჩემი შენს იქითა… ეძიებს სადგურს,
ზენაართ სამყოფს, რომ დაშთოს აქ ამაოება…
მაგრამ ვერ სცნობენ გლახ მოკვდავნი განგებას ციურს!

დაფიქრებული ვიდეგ სერზედა, და, ცათა მიმართ მზირალს ტრფობითა,
შემომერტყმოდა მაისის მწუხრი, აღმვსები ნაპრალთ მდუმარებითა;
ხანდისხან ნელად მქროლნი ნიავნი ღელეთა შორის აღმოკვნესოდენ
და ზოგჯერ ჩუმნი შემოგარენი ამით ჩემს გულსა ეთანხმებოდენ!

მთაო ცხოველო, ხან მცინარო, ხან ცრემლიანო,
ვინ მოგიხილოს, რომელ მყისვე თვისთა ფიქრთ შვება
არა იპოვოს და არ დახსნას გულსა ვაება;
გულ-დახურულთა მეგობარო, მთავ ღრუბლიანო!

სდუმდა ყოველი მუნ არემარე, ბინდი გადეკრა ცისა კამარას.
მოსდევს მთოვარეს, ვითა მიჯნური, ვარსკვლავი მარტო მისა ამარას!
გინახავთ სული, ჯერეთ უმანკო, მხურვალე ლოცვით მიქანცებული?
მას ჰგავდა მთვარე, ნაზად მოარე, დისკო-გადახრით შუქმიბინდული!

ამგვარი იყო მთაწმიდაზედ შემოღამება!
ჰოი, ადგილნო, მახსოვს, მახსოვს, რასაც ვჰფიქრობდი
მე თქვენთა შორის და ან რასაც აღმოვიტყოდი;
მხოლოდ გული გრძნობს, თუ ვითარი სძღვენით მას შვება!

ჰოი, საღამოვ, მყუდროვ, საამოვ, შენ დამშთი ჩემად სანუგეშებლად!
როს მჭმუნვარება შემომესევის, შენდა მოვილტვი განსაქარვებლად!
მწუხრი გულისა — სევდა გულისა — ნუგეშსა ამას შენგან მიიღებს,
რომ გათენდება დილა მზიანი და ყოველს ბინდსა ის განანათლებს!